Mój mąż oznajmił przy naszych gościach, że to on utrzymuje rodzinę. Poprosiłam go, żeby wymienił trzy rzeczy, które kupił do domu, a po jego odpowiedzi przy całym stole zapadła cisza.
— To ja karmię tę rodzinę, a ty trwonisz swoją pensję na głupoty — oświadczył Sława, opierając się o oparcie krzesła.
Byliśmy u Dimki i Oli, w sobotę, robiliśmy szaszłyki na ich daczy. Czworo dorosłych, dzieci skaczące na trampolinie. Zupełnie normalny wieczór. Taki był — aż do tego zdania.
Słyszę to od dwunastu lat. Nie codziennie, nie. Raz w miesiącu, raz na dwa miesiące. Ale regularnie. Jak rachunki, które, nawiasem mówiąc, ja też płacę.
— Sław — zaśmiał się Dimka — ostro.
— Co? Taka jest prawda. Ja zarabiam dziewięćdziesiąt pięć. Ona zarabia osiemdziesiąt dwa. Ja płacę kredyt, utrzymuję samochód. A ona? Ubrania, kremiki, manicure.
Ola spojrzała na mnie. Znałam to spojrzenie — będziesz milczeć czy nie? Odstawiłam kieliszek z winem na stół. Zdjęłam okulary. Położyłam je obok.
— Sława — powiedziałam spokojnie — wymień trzy rzeczy, które kupiłeś do domu w zeszłym miesiącu.
Spojrzał na mnie.
— Co masz na myśli?
— Zakupy. Środki czystości. Ubrania dla Julii. Cokolwiek. Trzy rzeczy.
Cisza. Dimka przestał przeżuwać. Ola ukryła uśmiech za serwetką.
Sława skrzyżował ręce na piersi. Jego ulubiona poza.
— Płacę kredyt — powiedział. — Trzydzieści dwa tysiące co miesiąc. I benzynę. I ubezpieczenie.
— To są dwie rzeczy. I obie są również dla ciebie. Kredyt jest za nasze mieszkanie. Benzyna jest do twojego samochodu, którym jeździsz do pracy. Ja jeżdżę metrem.
— I co z tego?
— To z tego, że zakupy dla trzyosobowej rodziny kosztują dwadzieścia osiem tysięcy miesięcznie. Opłaty — siedem. Szkoła Julii plus basen — dwanaście. Ubrania dla dziecka średnio pięć. Środki czystości trzy i pół. Mogę kontynuować.
Sława patrzył na mnie tak, jakbym nagle zaczęła mówić w innym języku.
— I to wszystko — zakończyłam — idzie z mojej pensji. Z tych osiemdziesięciu dwóch tysięcy, które rzekomo „trwonię na głupoty”.
Dimka odchrząknął.
— Sław, wygląda na szach-mat — powiedział.
Sława zrobił się purpurowy.
Wracaliśmy do domu w ciszy. Julia spała na tylnym siedzeniu. Patrzyłam przez okno i myślałam o liczbach. W końcu jestem księgową. Liczby to mój język. I znam je lepiej niż własną datę urodzenia.
Z moich osiemdziesięciu dwóch tysięcy zostawało mi może dwadzieścia. Z czego dziesięć szło na obiady w pracy i transport. To znaczy: dziesięć tysięcy rubli miesięcznie na „ubrania, kremiki i manicure”. I najwyraźniej miałam jeszcze czuć się z tego powodu winna.
Z jego dziewięćdziesięciu pięciu — trzydzieści dwa na kredyt, osiem na benzynę i ubezpieczenie. Reszta: pięćdziesiąt pięć tysięcy rubli. Co miesiąc. Dla niego. Wiedziałam dokładnie, dokąd szły te pieniądze. Słuchawki za dwadzieścia siedem tysięcy — pudełko nadal stało na półce w korytarzu. Buty sportowe za dziewiętnaście — „to inwestycja w moje zdrowie”. Subskrypcje streamingowe, serwis filmów online, klub pokerowy — razem cztery tysiące miesięcznie. Obiady w kawiarni obok biura — oczywiście nie jedzenie przynoszone z domu. Lunch biznesowy za czterysta pięćdziesiąt rubli każdego dnia roboczego.
Dwanaście lat.
Kiedy wróciliśmy do domu i położyliśmy Julię spać, usiadłam przy kuchennym stole. Sława nalał sobie herbaty i usiadł naprzeciwko.
— Upokorzyłaś mnie przy Dimce — powiedział.
— Przedstawiłam liczby.
— Zrobiłaś to specjalnie. Przy ludziach.
— A ty przy ludziach powiedziałeś, że trwonię pieniądze na głupoty. Jesteśmy kwita.
Uderzył łyżeczką o stół. Nie mocno. Ale dźwięk był suchy.
— Pracuję. Wracam do domu. Jestem zmęczony. I nie muszę wiedzieć, ile kosztuje paczka kaszy gryczanej!
Wstałam. Podeszłam do lodówki. Otworzyłam ją.
— Spójrz — powiedziałam. — To wszystko jest kupione za moje pieniądze. Codziennie. Mleko — siedemdziesiąt dziewięć rubli. Filet z kurczaka — trzysta czterdzieści. Masło — dwieście dziesięć. Pomidory — dwieście osiemdziesiąt za kilogram.
Wpatrywał się w lodówkę, jakby była przepaścią.
— Więc co proponujesz?
Zamknęłam drzwi.
— Eksperyment. Przez miesiąc żyjemy z twojej pensji. Wszystko — zakupy, rachunki, szkoła, zajęcia, benzyna, kredyt hipoteczny. Wszystko z twoich dziewięćdziesięciu pięciu. Moje osiemdziesiąt dwa zostają na osobnym koncie. Nie ruszamy ich.
Sława prychnął.
— Łatwizna.
Nawet się uśmiechnął. Pewnie. Tak, jak uśmiechał się, kiedy obstawiał Spartaka i był absolutnie pewien wyniku. Spartak, swoją drogą, przegrywał co drugi raz.
— Łatwizna — powtórzył. — Zaczynamy pierwszego?
— Pierwszego.
Uścisnęliśmy sobie dłonie. Jak partnerzy biznesowi. Nie jak mąż i żona.
Włożyłam okulary do etui, zgasiłam światło w kuchni i poszłam do sypialni. Liczby brzęczały mi w głowie — znajomy szum tła mojego życia.
Pierwszy dzień miesiąca. Sława dostał pensję. Dziewięćdziesiąt pięć tysięcy czterysta dwanaście rubli — po podatkach.
Kredyt hipoteczny — trzydzieści dwa tysiące. Automatyczne potrącenie. Zostaje sześćdziesiąt trzy.
Benzyna — zatankował. Pięć tysięcy osiemset. Zostaje pięćdziesiąt siedem. Ubezpieczenie auta — cztery tysiące dwieście miesięcznie. Zostaje pięćdziesiąt trzy.
Poszedł na zakupy. Po raz pierwszy chyba od półtora roku. Nie poszłam z nim. Powiedziałam:
— To ty jesteś głową rodziny. Poradzisz sobie.
Wrócił godzinę później. Z trzema torbami. Spojrzałam na paragon. Siedem tysięcy czterysta. Na trzy dni. Kupił steki, awokado, krewetki, ser pleśniowy i butelkę wina.
— To jest na trzy dni — powiedziałam.
— I co?
— Jeśli będziesz robił zakupy w ten sposób, jedzenie będzie kosztować siedemdziesiąt tysięcy miesięcznie.
— No przecież nie będę codziennie kupował steków.
— Dobrze. Zobaczymy.
Czwartego dnia steki się skończyły. Awokado zrobiły się czarne — nie wiedział, że trzeba je zjeść w ciągu pierwszych dwóch dni. Ugotował krewetki bez soli, a Julia odmówiła ich jedzenia.
Poszedł do sklepu znowu. Tym razem kupił parówki, makaron, chleb i ketchup. Paragon: tysiąc dwieście. Julia spojrzała na kolację i powiedziała:
— Tato, a będziemy jeść normalne jedzenie?
Usiadłam przy stole, jedząc te same parówki. W ciszy.
Piątego dnia Sława zapłacił rachunek za prąd. Siedem tysięcy trzysta. Saldo na karcie — trzydzieści osiem tysięcy. Dwadzieścia pięć dni do wypłaty.
Szóstego dnia zadzwoniła nauczycielka Julii.
— Wiaczesławie Andriejewiczu, opłata za przedszkole spóźnia się już dwa dni…
Cztery tysiące. Saldo: trzydzieści cztery tysiące.
Siódmego dnia Sława z przyzwyczajenia poszedł na lunch do kawiarni. Lunch biznesowy. Czterysta pięćdziesiąt rubli. Tego wieczoru zobaczyłam, jak patrzy na saldo karty.
— Rita — powiedział — ile kosztują zajęcia z pływania?
— Osiem tysięcy. Płatność piętnastego.
Nic nie powiedział. Ale buty sportowe, które oglądał na wyprzedaży w internecie — zamknął stronę i odłożył telefon.
Drugi tydzień. Saldo: dwadzieścia sześć tysięcy. Osiemnaście dni do wypłaty.
Sława przestał chodzić na obiady. Zaczął zabierać jedzenie w pojemniku. Ale gotował dla siebie — makaron z parówkami, kanapki z serem. To samo każdego dnia.
Dziewiątego dnia Julia wyszeptała do mnie:
— Mamo, nie mamy już pieniędzy?
— Mamy pieniądze — odpowiedziałam. — Tata po prostu uczy się liczyć.
Dziesiątego dnia dowiedziałam się od Marinki — jej mąż pracuje z moim — że Sława pożyczył pięć tysięcy od kolegi. „Do wypłaty”.
Nic mu nie powiedziałam. Po prostu zapisałam to w tabeli. Dzień dziesiąty. Minus pięć tysięcy. Pożyczone.
Jedenastego dnia przyszła faktura za basen. Osiem tysięcy. Sława spojrzał na saldo. Potem na mnie.
— Może mogłaby opuścić miesiąc? — powiedział.
— Zajęcia? — zapytałam.
— Tak. Tylko jeden miesiąc. Nic się nie stanie.
Wyjęłam telefon. Otworzyłam notatki. Pokazałam mu.
— Kawa z automatu w pracy. Trzy razy dziennie po sto dwadzieścia rubli. Przez dziesięć dni to trzy tysiące sześćset. Lunch biznesowy przez pierwsze sześć dni — dwa tysiące siedemset. Razem sześć tysięcy trzysta na twoją przyjemność w pół miesiąca. A zajęcia dziecka kosztują osiem. I proponujesz obciąć dziecku.
Stał pośrodku kuchni z kubkiem zimnej herbaty.
— Ty wszystko liczysz? — zapytał.
— Jestem księgową, Sław. Zawsze wszystko liczę.
Postawił kubek z hałasem w zlewie. Herbata chlapnęła na ścianę.
— To nie fair — powiedział. — Kontrolujesz mnie.
— Nie. Robię to, co robię od dwunastu lat. Jedyna różnica polega na tym, że wcześniej tego nie zauważałeś, bo to ja kontrolowałam. Po cichu.
Poszedł do salonu. Włączył telewizor. Głośno.
Zapłaciłam za basen swoją kartą. Odjęłam to z tabeli. Zapisałam: Sława sobie nie poradził. Dzień jedenasty.
Dzień czternasty. Niedziela. Jego rodzice — Nikołaj Siergiejewicz i Tamara Iwanowna — przyszli na obiad.
Sława przygotował obiad. W ramach eksperymentu. Ugotował ziemniaki i usmażył kotlety mielone. To było najtańsze mięso mielone — w promocji. Kotlety się rozpadły.
Tamara Iwanowna spojrzała na swój talerz.
— Sławik, to Rita już nie gotuje?
— Rita odpoczywa — powiedział Sława przez zaciśnięte zęby.
— Jak to?
Milczał.
Tamara Iwanowna zwróciła się do mnie.
— Rita, co się dzieje? Dlaczego mój syn gotuje?
— Robimy eksperyment — odpowiedziałam. — Próbujemy przez miesiąc żyć z pensji Sławy. W końcu zawsze mówi, że to on utrzymuje rodzinę.
Tamara Iwanowna zmarszczyła brwi.
— I co z tego? Sławik dobrze zarabia. Dziewięćdziesiąt pięć tysięcy.
— Właśnie. Minus kredyt hipoteczny — trzydzieści dwa. Minus samochód — dziesięć. Minus rachunki — siedem. Zostaje czterdzieści sześć. Na jedzenie, dziecko, dom. Wszystko. Na miesiąc.
— No, powinno wystarczyć — powiedziała Tamara Iwanowna.
— Nie wystarcza — odpowiedział Sława.
Wszyscy odwrócili się do niego.
— Nie wystarcza — powtórzył ciszej. — Pożyczyłem pięć tysięcy od Sieriogi z pracy.
Nikołaj Siergiejewicz odłożył widelec.
— Pożyczyłeś pieniądze? — zapytał.
— Nie wiedziałem, że jest tyle rzeczy do opłacenia. Przedszkole, basen, zakupy co trzy dni, Julia zrobiła dziurę w rajstopach — i okazuje się, że rajstopy kosztują sześćset rubli. Sześćset! Za rajstopy!
Mówił coraz szybciej. Potem spojrzał na mnie.
— Ale ty urządziłaś to specjalnie. Wiedziałaś, że nie wystarczy. Wymyśliłaś to wszystko tylko po to, żeby zrobić mi na złość!
Zdjęłam okulary. Położyłam je na stole. Wyjęłam telefon.
— Nie po to, żeby zrobić ci na złość — powiedziałam. — Tylko żeby wyjaśnić.
I otworzyłam tabelę. Tę tabelę. Tę, którą prowadziłam od dwunastu lat.
— Rok 2014 — zaczęłam. — Pierwszy rok małżeństwa. Moja pensja: czterdzieści jeden tysięcy. Z tej kwoty trzydzieści cztery poszły na wspólne wydatki. Rok 2015: urodziła się Julia. Moja pensja: zero, byłam na urlopie macierzyńskim. Wtedy tak, wziąłeś wszystko na siebie. I wtedy chodziłeś z taką miną, jakbym cię okradała.
Tamara Iwanowna otworzyła usta.
— 2017 — kontynuowałam. — Wróciłam z urlopu macierzyńskiego. Pensja: pięćdziesiąt dwa. Z tego czterdzieści poszło na rodzinę. Wtedy ty zarabiałeś siedemdziesiąt pięć i wydawałeś na rodzinę — kredyt i benzynę. Cała reszta była dla ciebie.
— Rita — Sława wstał.
— 2020. Covid. Przeniesiono cię na pracę zdalną i obniżono pensję. Ja pracowałam na pełny etat w biurze. Do tego zdalna szkoła Julii: też ja. Zakupy: ja. Leki, kiedy chorowałeś: ja. Maseczki i żel: ja. Testy: ja.
— Rita, wystarczy!
— 2023. Dostałeś podwyżkę. Dziewięćdziesiąt pięć tysięcy. Wiesz, co zrobiłeś najpierw? Kupiłeś słuchawki za dwadzieścia siedem tysięcy. Pudełko nadal stoi na półce. A w tym samym miesiącu musiałam pożyczyć trzy tysiące od mamy na zimową kurtkę dla Julii, bo mi nie starczyło.
Cisza. Nikołaj Siergiejewicz patrzył na syna. Tamara Iwanowna spuściła wzrok na talerz. Sława stał ze skrzyżowanymi rękami. Ale to była już inna postawa. Nie „mam rację”. Raczej „nie wiem, gdzie się podziać”.
— Przez dwanaście lat — powiedziałam — mniej więcej około pięciu milionów z mojej pensji poszło na rodzinę. Zakupy, rachunki, dziecko, potrzeby domu. Z twojej — kredyt i samochód. To też są pieniądze. Ale to nie jest „ty utrzymujesz rodzinę, a ja trwonię pieniądze na głupoty”. Prawda jest taka, że oboje pracujemy. Różnica polega na tym, że ty wydajesz to, co ci zostaje, na siebie, a ja — na nas.
Schowałam telefon. Założyłam okulary.
Julia stała w progu kuchni. Nie zauważyłam, kiedy weszła. Spojrzała na ojca. Potem na mnie. Potem wróciła do swojego pokoju.
Nikołaj Siergiejewicz wstał. Podszedł do Sławy.
— Ty — powiedział cicho — przeproś swoją żonę. Natychmiast.
Sława spojrzał na ojca. Na matkę. Na mnie.
— Pomyślę o tym — powiedział. I wyszedł z kuchni.
Tamara Iwanowna zaczęła zbierać talerze. W ciszy. Po raz pierwszy od dwunastu lat — w ciszy.
Zostałam sama przy stole. Palce mi drżały, ale nie ze strachu. Z czegoś innego. Prawdopodobnie dlatego, że po raz pierwszy powiedziałam na głos liczby, które przez lata trzymałam w głowie.
W mieszkaniu panowała cisza. Julia w swoim pokoju. Sława na balkonie. Jego rodzice w przedpokoju, ubierali się.
Z przedpokoju usłyszałam głos Tamary Iwanowny — cichy, załamany:
— Sławik, wstyd mi za ciebie.
Usłyszałam kliknięcie drzwi wejściowych. Jego rodzice wyszli.
Na balkonie było cicho. Sława nie wrócił. Wstałam i nalałam sobie herbaty. Ręce już mi nie drżały.
Minął miesiąc. Teraz Sława przelewa stałą kwotę na wspólne konto — trzydzieści tysięcy, oprócz kredytu. Za każdym razem pisze w wiadomości: Przelane. Zadowolona?
Teściowa dzwoni rzadziej. Ale kiedy dzwoni, mówi do mnie tak, jakbym odebrała jej synowi coś ważnego.
Sława nie mówi już przy znajomych, że „utrzymuje rodzinę”. Ale w domu, kiedy się kłócimy, zawsze dodaje:
— Wystawiłaś mnie przed moimi rodzicami. Jak klienta w swoim biurze rachunkowym.
A ja myślę — jak inaczej miałam to zrobić? Przez dwanaście lat używałam słów. Nigdy ich nie słyszał. Usłyszał dopiero liczby. Bo z liczbami się nie dyskutuje. Ale przy jego rodzicach… Może tego nie powinnam była robić. Może to powinno zostać prywatne. Bez Tamary Iwanowny. Bez Julii w progu.
A może właśnie tak trzeba było. Bo prywatnie powiedziałby tylko: „Dobrze, dobrze, wystarczy”, i po tygodniu by o tym zapomniał. Jak myślisz? Czy powinnam była pokazać tabelę przy jego rodzicach? Czy mogłam załatwić to bez publicznego wystawiania go?